Katarzyna Kazimierowska: Co to znaczy zdolne dziecko?

Julia Krysztofiak-Szopa: To trudne pytanie.

​

​Ale ty masz doświadczenie. Prowadzisz podcast Dzieci zdolne, założyłaś stronę o takiej nazwie i promujesz edukację włączającą. Byłaś prezeską Fundacji Startup Poland, dyrektorką programową platformy Blackbox z Doliny Krzemowej, zajmujesz się innowacjami technologicznymi, a to dziedzina, w której jest wiele ponadprzeciętnie zdolnych osób.

Zaczęłam zajmować się tematyką uzdolnionych dzieci przede wszystkim dlatego, że sama jestem matką wybitnie zdolnego dziecka

i mierzyłam się na co dzień ze specyficznymi wyzwaniami wychowawczymi, o których bardzo mało się mówi.

​

​Czyli masz wszelkie podstawy, żeby odpowiedzieć.

Ale z pełną świadomością, że to podstawy czysto subiektywne i mocno skrzywione przez moją optykę: doświadczenie matki, ale też moje własne sprzed lat. Jako dziecko uchodziłam za ponadprzeciętnie uzdolnioną dziewczynkę, posłano mnie więc wcześniej do szkoły. Mam jednak problem z prostym i jednoznacznym zdefiniowaniem zdolnego dziecka, bo to nie jest tak samo łatwo mierzalne zjawisko jak choćby bieganie na czas. Możesz zmierzyć, jak ktoś szybko biega, ale ponadprzeciętnych zdolności nie widać na pierwszy rzut oka. Dopiero przy bliższym poznaniu możesz zauważyć, że w dziecku stojącym przed tobą jest coś niezwykłego.

​

Na przykład?

Że myśli szybciej, mówi jak dorosły, interesuje się innymi rzeczami niż dzieci w jego wieku. Albo ma większą wiedzę w jakimś zakresie niż jego rówieśnicy czy nawet dorośli. Wobec dzieci, które mają ponadprzeciętnie wysokie zdolności poznawcze, sama często posługuję się metaforą techniczną, mówiąc, że po prostu mają szybszy procesor. I to już jest mierzalne, bo oznacza, że mają wysoki iloraz inteligencji (IQ), szybciej przyswajają wiedzę, potrzebują mniej powtórzeń, aby czegoś się nauczyć. Profesor Howard Gardner, który zajmuje się inteligencją, wyróżnił osiem jej typów: matematyczno-logiczną, językową, przestrzenną, przyrodniczą, muzyczną, ruchową, intra- i interpersonalną. W każdym z tych wymiarów możemy mówić o ponadprzeciętnym tempie przetwarzania informacji.​

Julia Krysztofiak-Szopa
(ur. 1985), filozofka, przedsiębiorczyni, trenerka biznesu. Była prezeska Startup Poland, dyrektorka programowa Blackbox VC w Krzemowej Dolinie. Twórczyni podcastu Dzieci zdolne. Rozumieć, aby wspierać

i projektu Dzieci zdolne.

Czyli mówimy o naturalnej intuicji bądź drygu do czegoś?

Nie jestem specjalistką od IQ, aby kategorycznie wyrokować, czy to naturalne, czy nie, natomiast uzdolnienia często objawiają się właśnie takim drygiem do pewnego rodzaju aktywności. Gdy na potrzeby podcastu nagrywałam rozmowę z profesorem Marcinem Zajenkowskim, psychologiem z Katedry Psychometrii i Diagnozy Psychologicznej Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, opowiadał, że przy pomiarach inteligencji mamy rozmaite wymiary, jak rozumowanie ilościowe, wiedza werbalna, wiedza niewerbalna, pamięć robocza. U niektórych dzieci łatwo zauważyć choćby ten dryg do matematyki – będą supersprawne arytmetycznie, biegłe w zauważaniu wzorców, skracaniu wyrażeń algebraicznych. U innych dzieci z kolei będziemy widzieć naturalne intuicje ruchowe – doskonałą pamięć mięśniową bądź propriocepcję, czyli zmysł położenia części własnego ciała. U kolejnych możemy zobaczyć dryg do programowania i orientację na wiedzę proceduralną.

​

I twoje dziecko jest takim przykładem?

Gdy syn miał niecałe pięć lat, jego tata, który był wtedy programistą, pokazał mu język programowania Logo, a potem Scratch. Ten ostatni ma interfejs graficzny dla dzieci, które jeszcze nie są biegłe w pisaniu na klawiaturze. Rysio szybko zaczął samodzielnie tworzyć w nim dla zabawy własne programy. Najpierw były to proste gierki, a potem coraz bardziej skomplikowane pomysły. Pod wpływem pandemii, kiedy kończył 

zerówkę, stworzył na przykład symulator epidemii. Wreszcie gdzieś pod koniec pierwszej klasy napisał w Scratchu program, który generował labirynt i renderował [graficznie przedstawił zapisaną cyfrowo treść – przyp. red.] w trójwymiarze przejście przez niego. To już naprawdę trudne, nawet dla dorosłej osoby!

Właśnie tego typu zachowania mam na myśli, gdy mówię o zdolnościach i szybkości procesora: samodzielne podejmowanie trudnych działań w jakiejś dziedzinie. Ale zgodnie z mitem „każde dziecko jest zdolne” ta skłonność do samodzielnego podejmowania trudnych działań nie jest wynikiem specjalnych uzdolnień czy predyspozycji, tylko efektem stymulowania dzieci konkretnym typem bodźców, na przykład matematycznych. I rzeczywiście, jeśli karmimy małego człowieka tylko jednym rodzajem bodźców, siłą rzeczy jego zdolności będą bardziej widoczne właśnie w tym obszarze, ale nie ujawnią się w takim samym stopniu w innych dziedzinach. Nie znaczy to jednak, że takie dziecko nie ma innych nieprzeciętnych zdolności.

​

​Chciałam doprecyzować, co ten mit, że każde dziecko jest zdolne, tak naprawdę mówi? W jednym z wywiadów doktorka Małgorzata Skweres-Kuchta z Akademii dla Dzieci i opiekunka Akademii Młodego Ekonomisty w Szczecinie powiedziała, że „wśród przedszkolaków tych wybitnie uzdolnionych mamy aż 98 procent. W grupie dzieci kończących dziesięć lat jedynie 32 procent.

W grupie dorosłych to zaledwie 2 procent”. W zdaniu, że wszystkie dzieci są zdolne, jest więc wiele racji.

Uważam je za szkodliwe, bo jest często używane do zamykania ust rodzicom, którzy chcą dla swoich dzieci zindywidualizowanej edukacji, dostosowanej do ich rzeczywistego poziomu rozwoju, który przerasta poziom metrykalny, co oznacza, że mogłyby się uczyć materiału przewidzianego dla starszych uczniów.

Mówię to na podstawie rozmów z takimi rodzicami i nie są to wcale przedstawiciele uprzywilejowanej klasy średniej. A gdy słyszą, że przecież każde dziecko jest zdolne i wyjątkowe, to zamyka im się możliwość zrobienia dla ich dziecka więcej. Bo skoro każde potrzebuje indywidualnego podejścia, dlaczego to jedno miałoby dostać coś, czego inne nie otrzymają? W takiej sytuacji rodzicom zostaje tylko prywatna nauka czy tutor, a wtedy temat staje się bardzo klasowy, bo rozbija się o pieniądze, co w rezultacie pozbawia rodziny mniej zamożne dostępu do usług dla wybitnie uzdolnionych dzieci.

​

Kiedy się zorientowaliście, że wasze dziecko jest zdolne?

Właściwie to długo się nie zorientowaliśmy. Mamy jedno dziecko, w dodatku niezbyt towarzyskie, więc trudno nam było porównać tempo jego rozwoju z rówieśnikami. W wieku ośmiu lat, szukając w księgarni książek na wakacje, wybrał nie komiksy, nie Dzieci

z Bullerbyn, nie Lassego i Maję, tylko Sapiens, powieść graficzną Juwala Harariego. Spodobało mu się słowo sapiens, zrozumiał, że to jest coś o człowieku, więc uznał, że go zaciekawi. Wtedy przeszło nam przez myśl, że to chyba nieoczywisty wybór dla ośmiolatka. Kolejna sytuacja: trzeba było przygotować prezentację o sławnym Polaku. Dzieci wybierały Roberta Lewandowskiego, Kubę Błaszczykowskiego, Marię Skłodowską-Curie, a Rysiu przedstawił Stanisława Ulama, matematyka i ucznia Stefana Banacha

z lwowskiej szkoły matematycznej. Zapamiętał go, bo ten pracował nad tak zwanym problemem 3x + 1 z teorii liczb oraz nad bombą wodorową.

​

Jak się o nim dowiedział?

Z internetu.

​

Większość ośmiolatków w internecie ogląda filmiki ze świata Minecrafta.

On też, ale oprócz nich znalazł wykłady z matematyki. I stąd ten Ulam. To bym wymieniła jako cechę charakterystyczną zdolnych dzieci: szukają informacji i kręcą je tematy, które są nieoczywiste i za trudne dla rówieśników. Korzystają z narzędzi wspomagających rozwój (jak internet) inaczej niż oni, szerzej. Ale tych cech jest więcej, na przykład zadają ogromnie dużo pytań

i wszystko je ciekawi, podchodzą do zadań po swojemu, są wrażliwe na bodźce zmysłowe, głęboko i intensywnie przeżywają emocje, są krytycznymi indywidualistami… Nie wszystkie te cechy są wygodne dla nas, dorosłych.

​

Co masz na myśli?

Na przykład wszyscy zakładają, że dzieci będą zdolne, ale jednocześnie ogarnialne przez nas umysłowo. A ty

​

nagle widzisz, że twoje dziecko przekracza twoje możliwości intelektualne, stajesz przed wyzwaniami, do których jako rodzic nie masz narzędzi, bo nie miałeś bądź nie miałaś z taką inteligencją do czynienia.

​

Inną kwestią jest interpretacja cudzych zachowań. Gdy ty mi powiesz, że się mylę w jakiejś sprawie, mogę założyć, że mówisz tak, bo rzeczywiście masz rację albo że między nami zachodzi problem relacyjny: chcesz mi dać pstryczka w nos. Gdy dzieci z bardzo wysokim IQ mówią: „Mylisz się w tej kwestii”, na 99,9 procent po prostu mają rację. W ich przypadku to nie będzie kwestia relacyjności. W dodatku one dostrzegają więcej, widzą w nas na przykład dużo fałszu. Zauważają, jak są manipulowane w szkole, bo przecież szkoła, nawet najlepsza, dysponuje wieloma technikami, żeby utrzymać dzieci w ryzach. Te zdolne to dostrzegają i mówią o tym innym dzieciom, co oczywiście dorosłym się nie podoba. Uważają je wtedy za trudne, krnąbrne, buntujące innych.

​

​Wciąż jeszcze pokutuje myślenie, że ponadprzeciętne zdolności wiążą się z innymi wyzwaniami, jak spektrum autyzmu.

Tak, często za dziećmi uzdolnionymi ciągnie się taki stereotyp. Psycholożka kliniczna Linda Silverman pisze w artykule The Unique Inner Lives of Gifted Children (Niezwykłe życie wewnętrzne dzieci zdolnych), że duża część cech osobowości dzieci o wysokim IQ jest podobna do wyzwań związanych z autyzmem, na przykład trudności z nawiązywaniem i podtrzymywaniem relacji z rówieśnikami. To są często błędy diagnostyczne. Nie obserwuje się, czy uzdolniony dziesięciolatek umie zbudować kumpelską relację z dwudziestopięciolatkiem, z którym jest na tym samym poziomie intelektualnym i obaj zajmują się fizyką kwantową, tylko ocenia się to, czy się dogaduje z rówieśnikami z klasy.

Ale zapominamy, że oni odbiegają od jego poziomu intelektualnego, więc o czym ma z nimi gadać? O bajce w telewizji, której nie ogląda? O piłce nożnej, której nie śledzi? Psycholog patrzy na dziecko przez pryzmat grupy rówieśniczej, więc zakłada spektrum.

Drugim kryterium diagnostycznym po trudnościach z budowaniem relacji są głębokie, wręcz obsesyjne zainteresowania jakimś konkretnym, mocno zawężonym tematem. Na przykład nie tylko interesują cię dinozaury, ale też w jakich rejonach świata żyły, w jakich epokach, jak ewoluowały, czym się żywiły, jak wyglądał wtedy ich świat, jak je odkrywano, skąd wiemy, że różne skamieniałości należą do tego samego gatunku, skąd wiemy, czy miały pióra i jakiego były koloru… Każde dziecko ma w pewnym wieku fazę na dinozaury, prawda?

​

Niektóre z niej nie wychodzą.

Faza mojego syna na dinozaury polegała nie tylko na odróżnianiu tyranozaurów i diplodoków oraz kolekcjonowaniu figurek. Chciał wiedzieć, gdzie te dinozaury mieszkały, ile żyły, jak ewoluowały. Temat pochłonął go do tego stopnia, że gdy wygrał w szkole w jakimś konkursie voucher do księgarni, to całą kwotę przeznaczył na książki o dinozaurach, i to nie te z rysunkami, ale naukowe, dotyczące najnowszych badań i odkryć.

Gdy przejawiasz takie głębokie zainteresowanie dinozaurami, łatwo je pomylić z kompulsywnym zainteresowaniem wykluczającym, częstym u osób w spektrum, na przykład obsesją na punkcie rozkładu jazdy pociągów albo tablic rejestracyjnych. Nie dostrzegamy subtelnych różnic między jednym a drugim. Chcę jednak podkreślić, że istnieją też dzieci, które mają wysokie IQ i są rzeczywiście w spektrum autyzmu. W angielskiej terminologii mówi się na nie „2e”, czyli twice exceptional (ang. „podwójnie wyjątkowe”).

Boli mnie, że kładziemy nacisk wyłącznie na deficyty u tych dzieci, na to, że czegoś nie potrafią, że mają problemy z relacjami, a nie widzimy tego buzującego intelektu, który potrzebuje zostać zauważony i dobodźcowany. I to jest wielki dramat tych dzieciaków, że po prostu tak mało instytucji zajmuje się badawczo, ale też terapeutycznie pracą z dziećmi, które są twice exceptional.

Brytyjski psycholog Tony Attwood, specjalista zajmujący się spektrum autyzmu i autor moim zdaniem najlepszej książki poświęconej zespołowi Aspergera [wydanej w 1997 roku, gdy uznawano go za zjawisko odrębne od autyzmu – przyp. K.K.] po dwóch wcześniej wspomnianych kryteriach rozpoznania go wymienia bardzo dobrą pamięć, oryginalne podejście do rozwiązywania problemów, wytrwałość w zdobywaniu informacji, pragnienie porządku i adekwatności, dążenie do prawdy. Wszystkie te cechy wyróżniają też osoby ponadprzeciętnie zdolne. W swojej książce Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik Attwood podkreśla, że kryteria diagnostyczne zespołu Aspergera znikają, gdy nie ma wokół innych ludzi, bo mają sens tylko w odniesieniu do pewnej normy zachowań przeciętnych przedstawicieli naszego gatunku.

​

Chyba wiele diagnoz traci uzasadnienie, gdy znika punkt odniesienia. A jak to wyglądało w waszym przypadku, gdy zorientowaliście się, że coś jest inaczej? Jakie kroki postanowiliście podjąć?

Pod wpływem sugestii znajomych nauczycieli i innych rodziców postanowiliśmy zrobić badanie w kierunku diagnozy ucznia wybitnie zdolnego w państwowej poradni pedagogiczno-psychologicznej. W każdym mieście znajduje się taka poradnia, w całej Polsce jest ich ponad 1200, a badanie nic nie kosztuje. Jego wynik pomoże ukierunkować dalszą edukację – czy to w stronę indywidualnego programu nauczania, czy niewielkich zmian w obrębie systemu, jak dodatkowe zajęcia bądź poinformowanie wychowawcy, że ma w klasie takie dziecko.

Według narzędzia psychometrycznego – to był akurat test Stanforda-Bineta, czyli stosowana na całym świecie metoda pomiaru poziomu inteligencji oraz zdolności poznawczych – okazało, się, że nasze ośmioletnie dziecko miało wiek mentalny dziewiętnastolatka. Na poziomie intelektualnym było młodym dorosłym uwięzionym w ciele małego dziecka. To niepokojący moment dla wielu rodziców.

​

Dlaczego?

Rodzice dzieci wybitnie zdolnych, z którymi rozmawiałam, mówili mi, że gdy opowiadali o wyniku testu, zderzali się z murem niedowierzania ze strony szkoły czy otoczenia. Bo przecież – i to znów ten wspomniany mit, z jakim musimy się borykać – każdemu rodzicowi się wydaje, że jego dziecko jest najzdolniejsze. Kiedy zakładałam swoją stronę i ruszałam z podcastem, nie byłam pewna, czy to nie jest tak, że mi też się tylko wydaje, że moje dziecko jest wyjątkowe.

​

Czyli w podtekście: nie rób zamieszania, bo wcale nie jest wyjątkowe? Ale może dzieci są wyjątkowe, tylko nie otrzymują odpowiedniego wsparcia?

Właśnie. I dlatego nie można tego lekceważyć czy ukrywać, tylko przyjąć, bo te dzieci mierzą się i będą się mierzyły z wieloma wyzwaniami. Na przykład z tym, że program szkoły jest dla nich o wiele za prosty, w związku z czym nudny. Szkoła jest tak wymyślona, żeby każdy materiał został powtórzony w toku edukacji kilkanaście razy. Dla dziecka, które ma IQ 130 czy 140, wystarczy raz.

Dla niego to tempo jest zbyt wolne, zbyt mało wymagające, a ono musi mieć bodźce do rozwoju. W zwykłym programie szkolnym cierpi tak, jak cierpiałabyś ty czy ja, gdyby nam kazać od września do czerwca przez pięć dni w tygodniu przerabiać materiał podstawowego kursu bezpieczeństwa i higieny pracy dla pracownika biurowego.

​

​Jedna z twoich rozmówczyń w podcaście, Maria Mach z Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci, zwraca uwagę, że zdolne dzieci nie przestają być zdolne, tylko przestają się rozwijać.

Trzeba zapewniać im bodźce do rozwoju i środowisko ceniące rozwój, inaczej po prostu przestaną się starać, zniechęcą się do nauki. I na tym polega ten gigantyczny spadek wskaźnika zdolnych dzieci. W typowej szkole nie jesteśmy nastawieni na nieustający rozwój. Ale są też inne wyzwania, które zniechęcają dorosłych.

​

Dzieci zdolne posługują się słownictwem na poziomie dorosłego, a jednocześnie mają bardzo bogate życie emocjonalne na poziomie (lub czasem nawet poniżej) ich rzeczywistego wieku. To gigantyczny kontrast.

​

Wyobraź sobie, że mam osiem lat i mówię taką ładną polszczyzną jak ty, w dodatku mówię mądre rzeczy. A jednocześnie zaraz zacznie mi przeszkadzać, że ten talerz jest biały, a ja bym wolała niebieski, ciasteczko pani dała połamane i w związku z tym nie pójdę na lekcję, bo się wkurzyłam. Ta dysproporcja wybija dorosłych z równowagi i nie potrafią sobie z nią poradzić.

​

Wspomniałaś na początku rozmowy, że ty także byłaś zdolnym dzieckiem.

Również byłam diagnozowana w poradni psychologiczno-pedagogicznej, na podstawie wyników tego badania posłano mnie rok wcześniej do szkoły. W pewnym momencie miałam indywidualny program nauczania z języka polskiego, startowałam w olimpiadach, zdobywałam wysokie miejsca. Języki po prostu mnie pasjonowały. Uczyłam się angielskiego, potem doszły francuski, rosyjski

i niemiecki. Studiowałam hungarystykę, więc przez dwa lata uczyłam się węgierskiego, a później hiszpańskiego i łaciny.

I niderlandzkiego przez chwilę na studiach.

​

Zazdroszczę.

Nie mówię biegle we wszystkich tych językach, ale rzeczywiście nauka przychodziła mi łatwo i była po prostu przyjemnością.

W Szczecinie we wczesnych latach 90. nie było zajęć francuskiego dla dzieci, a przynajmniej takich, na które byłoby stać moją rodzinę. I tak w wieku dwunastu lat trafiłam na francuski ze studentami. Pamiętam, że bardzo ładnie prowadziłam zeszyt z tego języka i jedna z kursantek poprosiła mnie o pożyczenie go. Zgodziłam się i nigdy więcej już go nie zobaczyłam, nie potrafiłam go odzyskać od dorosłej kobiety, która twierdziła, że nic ode mnie nie pożyczała, że coś sobie wymyśliłam.

​

Kiedy dzieci zdolne są wrzucane na zajęcia z dorosłymi albo dużo starszymi od siebie osobami, istnieje ryzyko, że znajdą się w sytuacji ofiary, bo emocjonalnie wciąż są dziećmi, dopiero uczą się świata, są naiwne, nie umieją czytać wielu sygnałów społecznych. 

​

​Wyobraź sobie małe dziecko w tłumie dryblasów z politechniki albo podczas kolokwium u wymagającego młodego doktora, który nie będzie traktował dziecka inaczej niż pozostali studenci, nieważne, czy emocjonalnie to udźwignie. A do tego dochodzą inne historie: mobbingowe, przemocowe. Czy dziewięcioletnie zdolne dziecko przyjęte na studia jest w stanie się przed tym obronić? Czy będzie chodziło z dorosłymi mężczyznami do toalety i tam słuchało ich trash talku? To są bardzo trudne wyzwania i decyzje do podjęcia przez rodziców, którzy zastanawiają się nad przyspieszeniem toku edukacji dziecka.

​

​A jak było w waszym przypadku?

Rysio w wieku ośmiu lat potrafił programować na poziomie starszych dzieci, więc poszłam do szkoły i poprosiłam o zapisanie go do starszej grupy kółka programowania. W odpowiedzi usłyszałam, że nie ma takiej możliwości (a syn uczęszcza do prywatnej szkoły). Po długich negocjacjach i pokazaniu diagnozy z poradni w końcu się udało. Szybko też się okazało, że syn przeskoczył program także tej starszej grupy. Skończyło się na tym, że raz w tygodniu spotyka się na dodatkową godzinę nauki z mentorem. Ale nadal chodzi na normalne lekcje z innymi uczniami.

​

​Co w takiej sytuacji może zrobić rodzic, który orientuje się, że jego dziecko wyprzedza poziom nauczania w szkole?

Musi się zastanowić, czego jego dziecko potrzebuje od szkoły. Nie ma jednego, pasującego wszystkim rozwiązania, bo każde dziecko ma swoje silne i słabe strony. I tu rodzice muszą zaprojektować razem z nim ścieżkę rozwoju. Warto też polegać na doświadczeniu nauczycieli, którzy stykają się co jakiś czas z dziećmi zdolnymi i wiedzą, co w takich przypadkach zadziała. Trzeba też mieć świadomość, że w szkołach wobec dzieci zdolnych dominuje podejście konkursowo-eksploatacyjne, czyli wysyła się je na konkursy, aby zbierać punkty prestiżu do rankingów.

Zdolnych uczniów często traktuje się jak poroże na ścianę czy trofeum do gablotki z medalami. Olimpiady i konkursy dają okazję do rozwoju, nabycia dodatkowej wiedzy, poznania młodzieży o podobnych zainteresowaniach, mogą działać stymulująco, ale z drugiej strony uczą, że wiedza służy tylko do wygrywania, że uczymy się dla sportu, a nie po to, aby wnosić wartość w życie swoje i innych ludzi. I to nie jest zdrowe wykorzystanie energii tych dzieciaków.

​

Z badań profesorki Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej wynika, że co czwarte dziecko przed rozpoczęciem nauki w szkole wykazuje wysokie uzdolnienia matematyczne, ale po niespełna roku w pierwszej klasie już tylko co ósme. Może to efekt złego podejścia metodologicznego? A może metodologia jest okej, tylko szkoła powinna być – jak mówi jedna z twoich rozmówczyń, profesorka Margaret Sutherland ze Szkocji, światowej klasy ekspertka w dziedzinie edukacji zdolnych – bardziej nastawiona na patrzenie na każdego ucznia indywidualnie?

Myślę, że to kwestia złego podejścia do faktu, że każde dziecko mierzy się z innymi wyzwaniami i ma inne potrzeby. Uśrednianie nie jest najlepszą metodą.

​

Sutherland w rozmowie z tobą zwraca uwagę, że w klasie mamy nie tylko dzieci ponadprzeciętnie zdolne i resztę, ale być może też dziecko, które wymaga jeszcze jednego dodatkowego powtórzenia w ciszy i skupieniu, dziecko w żałobie, dziecko z zaległościami po dłuższej nieobecności, dziecko, które ma złamany nadgarstek, które ma gorszy dzień…

Albo dziecko, które ucieka przed wojną. I w takiej sytuacji w klasie powinien być więcej niż jeden nauczyciel, przydałaby się większa dostępność dorosłych pomagających dzieciom. Możemy indywidualizować program, dawać jednym dzieciakom takie zadania, a drugim inne, ale ktoś musi przy nich być, wspierać, rozmawiać. Może rozwiązaniem jest zwiększenie liczby nauczycieli na klasę?

​

Przy obecnym kryzysie w zawodzie nauczyciela jeszcze pewnie na takie rozwiązanie poczekamy. Ale mamy też w Polsce instytucję nauczyciela wspomagającego.

Problem w tym, że gdy mówimy o nauczycielu wspomagającym, mamy na myśli osobę pomagającą dziecku o specjalnych potrzebach edukacyjnych, na przykład z trudnościami w pisaniu czy czytaniu, które ma orzeczenie o kształceniu specjalnym, a nie pedagoga wspomagającego głównego nauczyciela w prowadzeniu lekcji w różnorodnym zespole klasowym. Poza tym w polskim prawie oświatowym nie ma w ogóle czegoś takiego jak nauczyciel wspomagający przypisany do dziecka z tytułu jego wybitnych uzdolnień. Wciąż wierzymy, że zdolny zawsze sobie poradzi, skoro jest taki zdolny!

Postuluję, by polskie szkoły otrzymywały subwencje oświatowe na ponadprzeciętnie zdolnych uczniów, żeby mogły z nich zatrudniać na przykład mentora czy nauczyciela wspomagającego, który będzie potrafił zaopiekować się potrzebami dzieci uzdolnionych. Żeby te dzieciaki nie musiały przeskakiwać klasy, aby mogły zostać z rówieśnikami, ale jednocześnie miały kogoś, kto będzie dbał o ich rozwój, dostosowując materiał, żeby nie traciły motywacji.

​

Co uważasz za wyjątkowe w jego metodzie pracy?

Olbrzymia erudycyjna wiedza z rozmaitych dziedzin sprawiała, że potrafił dostrzec w uczniach rozmaite zainteresowania i podpowiedzieć, co jeszcze warto przeczytać, jaki rozważyć punkt widzenia, co w danej dziedzinie odkryto, kogo warto śledzić. Poświęcał uczniom bardzo dużo czasu, również po lekcjach: spotykaliśmy się w kilka osób na kółkach zainteresowań, nawet w weekendy. I chociaż okropnie się rano spóźniał, a na ocenę pracy pisemnej czekało się u niego tygodniami, to kiedy już ją wystawił, był to – powiedzielibyśmy dzisiaj – feedback na wysokim poziomie, świadczący o tym, ile uwagi poświęcił, aby pracę ucznia dokładnie przeczytać i zinterpretować. Zdaję sobie sprawę, że nie każdy uczeń potrzebuje aż tyle uwagi, nie każdy potrafi to docenić, i nie każdy nauczyciel potrafi, chce lub może z siebie aż tyle dawać. (...)

​

Mówimy cały czas o edukacji wczesnoszkolnej, a przecież zdolne dzieci dorastają i stają się nastolatkami. Jak wtedy ogarnąć te piękne umysły?

Wiele poznanych przeze mnie matek i ojców zdolnych nastolatków mówiło mi, że w liceum zaczyna się bunt i niechęć do edukacji. Niektóre dzieci nie chcą chodzić do szkoły, inne mają epizody depresyjne. Mam za mało informacji, żeby wyciągać wnioski, ale wydaje mi się, że intelekt plus izolacja społeczna, brak więzi ze znajomymi, za to dostępne gry komputerowe i wirtualny świat, do tego edukacja domowa i burza hormonalna to mieszanka wybuchowa. (...)

​

Myślisz o przyszłości swojego dziecka?

Tak, ale mam przywilej pochodzenia z klasy średniej i mieszkania w dużym mieście, a także kapitał kulturowy. W moim domu było zawsze dużo książek. (...) Będę wymyślać Ryśkowi scenariusze, proponować mu drogi, ale wiem, że wielu dzieciom rodzice nie pomogą, nie będą wiedzieć jak.

Są rodzice, którzy w ogóle nie pokazują dzieciom rozwijających rzeczy w internecie, ale są też tacy, którzy go ograniczają w dobrej wierze, żeby dzieci nie uzależniły się od durnowatych kanałów na YouTubie i scrollowania mediów społecznościowych. Trzeba umieć dziecku pokazać, jak i gdzie szukać wartościowych treści w cyberprzestrzeni, korzystać z jej dobrodziejstw razem z nim. (...) 

 (fragmenty artykułu z magazynu Presto)

​