społeczności, zwłaszcza zaprzyjaźnionej nauczycielki, która pomagała dzieciom w nauce, a im w sprawach urzędowych.

Ale to wyjątek. Wygląda na to, że tak naprawdę jedynym sposobem, by uchronić od adopcji dzieci osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną albo innym rodzajem niepełnosprawności, który mocno ogranicza ich samodzielność, jest zaangażowanie dziadków – rodziców obojga albo chociaż jednego z partnerów.

​

Byle się nie rozkleić

Pan Bóg jest w trzech osobach, a pan Eryk w czterech – dziadek, babcia, matka i ojciec.

Pierwsza osoba – dziadek. Drzwi otwiera mi starszy pan, lat siedemdziesiąt dwa, na nosie okulary, na nogach kapcie. Biegnie do kuchni zrobić herbatę, wykłada na talerzyki ciasto. Sam piekł, śmiało, proszę się częstować.

Dziadek wstał dziś o siódmej, żeby przygotować Maciusia do szkoły. Umyli ząbki, włożyli ubranie. Maciuś na śniadanie lubi jeść kulki

z mlekiem. Do szkoły ma bliziutko, tylko dwie minuty. Można nawet w kapciach wyskoczyć, ale trzeba go zaprowadzić, bo sam nie trafi. Po lekcjach Maciuś je obiad, potem idzie na świetlicę. Eryk chce, żeby chociaż chwilę dłużej pobył z innymi dziećmi. O trzeciej odbierze go ze szkoły. W domu obejrzą bajeczki, zjedzą ciasto, potem wyjdą na spacer.

Maciuś urodził się w konflikcie serologicznym, przetaczali mu krew. Kiedy skończył dwa latka, ciągle jeszcze nie chodził. Stwierdzono wiotkość mięśni. Jeździli na masaże, na rehabilitację. Potem lekarz powiedział, że do zwykłego przedszkola się nie nadaje. Orzeczenie – niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym. Poszedł do przedszkola specjalnego, zaczął stawiać pierwsze kroki. Teraz ma prawie dziesięć lat, już chodzi do szkoły. Ale nie pisze ani nie czyta, chociaż literki zna. Trudno mu nawet powiedzieć, czy bocian na obrazku w zadaniu, które zadała nauczycielka, buduje gniazdo, czy siedzi na jajkach. Niziutki, energiczny, w okrągłych okularach przypomina Minionka. Tuli się do Eryka z uśmiechem.

– Dziadek jest kochany! – wykrzykuje.

Ale Eryk to nie tylko dziadek. Druga osoba – babcia.

Maciuś miał prawdziwą babcię, a Eryk żonę, ale zmarła sześć lat temu. Chłopiec pewnie nawet jej nie pamięta. Choroba rozwinęła się szybko. Babcia narzekała, że boli ją żołądek. Z badania USG wróciła zapłakana. Rak żołądka z przerzutami do wątroby. Ratunku nie będzie, można tylko czekać. Czekali dziewięć miesięcy. Tu w pokoju leżała, Eryk sam ją mył, smarował oliwką. Nikogo innego nie chciała. Pod koniec czasem zrywała się w nocy w amoku. Kiedy odeszła, Eryk był bliski załamania. Jak on sobie sam z Maciusiem poradzi? Ale kiedy jest małe dziecko, to się nie można rozkleić. Trzeba wstać rano, ubrać, zrobić śniadanie, zaprowadzić do przedszkola.

Dzień za dniem jakoś mijał i Eryk powoli przejął rolę żony. Dziś już potrafi wszystko w domu zrobić. Sam gotuje – pomidorową, kapuśniaczek, rosołek, grochóweczkę. Sam piecze – rogaliki z jabłkami, bułeczki, sernik, jabłecznik. Pierze, sprząta, robi zakupy. Uczy się z Maciusiem w miarę możliwości.

Jeszcze zanim Maciuś się urodził, znajomi powiedzieli, że mogą go zabrać do domu dziecka. Przecież ojciec i matka z niepełnosprawnością. Eryk z żoną zdecydowali, że trzeba dziecko ratować. Gdyby poszło do obcych, to by się ciągle martwili. Może głodne? Może płacze? Jeszcze w szpitalu zdecydowali, że sądownie przejmą opiekę nad Maciusiem. Bo na co dzień przecież i tak to oni się nim opiekowali. Eryk kąpał go i wstawał po nocach. Żona za dnia wszystko wokół niego robiła. Mieli doświadczenie, wcześniej już dwoje dzieci odchowali. Śmiali się, jak z MOPR-u (miejskiego ośrodka pomocy rodzinie) przyszła informacja, że muszą iść na kurs dla rodziców. Żona skończyła, żeby nikt nie mówił, że im czegoś brakuje.

A matka? Bali się dać Małgosi Maciusia do potrzymania. I ona też bała się go wziąć. Ma problemy manualne, może upuścić. Tyle tylko, że zdjęcia im razem zrobili. Poza tym raczej nie była Maciusiem zainteresowana. Teraz, jak już jest większy, czasem go wykąpie, chociaż i tego trzeba przypilnować. Sąd ograniczył jej prawa do opieki nad dzieckiem, kiedy przyznał je dziadkowi.

Więc Eryk stał się też dla Maciusia matką.

Śpią razem w salonie, łóżko w łóżko. Małgosia sama, w drugim pokoju. Eryk ma rentę 1900 złotych. Maciuś dostaje 500 złotych alimentów, coś jeszcze z MOPS-u. Małgosia też ma rentę, ale na swoje potrzeby. Czasem pracuje w ochronie. Ale różnie to bywa, bo wciąż miewa ataki epilepsji. Kiedyś została w wielkim gmachu na całą noc. Rano zadzwoniła, że jest w szpitalu. Był atak, przyjechała karetka. I wtedy ją zwolnili.

Pierwsza córka Eryka urodziła się zdrowa, ale w ósmej klasie dostała skoliozy. Trzeba było operować kręgosłup. Kroili ją od karku po kość ogonową. Dziś jest na rencie, ale mimo tego kręgosłupa to ona jest jego podporą.

Małgosia urodziła się trzy lata później – w zamartwicy, owinięta pępowiną. Już w przedszkolu widzieli, że coś z nią nie tak. Na spacerze wciąż narzekała, że ją nogi bolą. Jak przyszła do domu, zaraz usypiała. Lekarze stwierdzili epilepsję. Potem mówili, że są jeszcze inne problemy neurologiczne. W szkole doszły dysleksja i dysgrafia. Dostała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym ze względu na epilepsję. Czy miała też problemy intelektualne? Tego Eryk nie wie. W latach 80. diagnozy nie były takie dokładne jak dziś. Wie tylko, że ledwo udało jej się skończyć szkołę podstawową. Próbowała jeszcze uczyć się zaocznie w liceum, ale matury nie ma. Rok pracowała w zakładzie krawieckim. Potem zakład rozwiązali, poszła na rentę. I zaczęło się z nią dziać coś niedobrego.

Do osiemnastego roku życia to było prawdziwe dziecko. Grzeczne. Chodziła na spotkania oazowe, tam miała znajomych. Ale potem oni pokończyli studia, rozjechali się po Polsce. W okolicy zostało towarzystwo raczej nieciekawe. Eryk wciąż powtarzał córce: „Małgosiu, to nie są znajomi dla ciebie”. Ale ona nie chciała słuchać. Buntowała się i złościła, że nie może z nimi wyjść. W domu było jej coraz gorzej.

Więc Eryk z żoną załatwili warsztaty terapii zajęciowej. Chcieli, żeby trochę z ludźmi pobyła. I na tych zajęciach koordynatorka powiedziała, że szuka chętnych do mieszkań chronionych. Małgosia się zdecydowała, komisja orzekła, że się nadaje. Rodzicom nagle oznajmiła, że chce się usamodzielnić.

Eryk był wściekły. Dlaczego najpierw nie porozmawiali z rodzicami? W końcu chodzi o osoby z niepełnosprawnością! To jest młoda dziewczyna, ktoś może ją wykorzystać. Ale nie mógł jej przecież zabronić. Zamieszkała w pokoju z koleżanką, dochodziła do nich opiekunka. I właśnie wtedy poznali się z ojcem Maciusia.

Co dokładnie się wydarzyło? Wersje Eryka i Małgosi różnią się od siebie tak, że trudno dzisiaj dojść, jak było naprawdę.

Małgosia opowiada, że chłopak koleżanki zabrał ją na kawę. Powiedział, że mu się spodobała. Później zaprosił ją do domu w pierwszy dzień świąt. Mieszkał z rodzicami, ciepło ją przyjęli. Na stole była wódeczka, nalał sobie, tacie, szwagrowi. Wypił i powiedział, że chciałby z nią porozmawiać w cztery oczy. W przedpokoju chwycił za nadgarstek i wciągnął do pokoju. Chciała krzyczeć, ale nie mogła, bo ją podduszał. Po wszystkim była w szoku. Nie pomyślała nawet, żeby pójść na policję. Mówi, że bardzo kocha Maciusia. Ale nieraz, jak na niego patrzy, to przypomina jej się tamto zdarzenie i chce jej się płakać.

Eryk pamięta to inaczej. Małgosia przyjechała do nich w odwiedziny z chłopakiem. Przedstawiła, że to kolega. Posiedzieli chwilę

i pojechali. Jak wyszli, zadzwoniła opiekunka z mieszkania chronionego i spytała: „Czy była Małgosia i czy coś mówiła?”. Eryk powiedział, że nic szczególnego. Małgosia wróciła do domu i oznajmiła rodzicom, że jest w ciąży. I że jest bardzo szczęśliwa. O tym, że była jakaś przemoc, zaczęła wspominać dużo później. Dlaczego od razu nie powiedziała? Dlaczego nie zgłosiła tego na policję? Eryk dziś sam już nie wie, co o tym wszystkim myśleć.

Kiedy powiedziała, że jest w ciąży, złapał się za głowę – jedno i drugie z niepełnosprawnością i jeszcze do tego dzieciak. Jak oni się pomieszczą w tych dwóch pokoikach? Ale oni zaraz się rozeszli. Podobno chłopak nie był zadowolony z ciąży, zwyzywał Małgosię

i zostawił. A ona pokłóciła się z koleżanką i wróciła do domu rodziców.

O aborcji nie mogło być mowy. Przecież Bóg dał dziecko. Poza tym Małgosia nawet się z ciąży cieszyła. Siostra ma dziecko, to i ona będzie miała. Ale rodzice ojca uznali, że to nie jego. Więc trzeba było sądownie robić badania genetyczne, wystąpić o alimenty, iść do komornika. Chłopak też na rencie, pracuje w ochronie.

Sąd postanowił, że Eryk ma z Maciusiem odwiedzać ojca. Więc jeździli co dwa tygodnie z wizytą do drugich dziadków. Ale on może raz Maciusia wziął na rączki, kiedy chłopczyk był maleńki. A potem mówił tylko: „Dobra, dobra, później”. W końcu, jak przyjeżdżali, to go

w domu nie było. Siedzieli sami z dziadkami. Okazało się, że się ożenił i wyprowadził z domu. Eryk powiedział o tym kuratorce. Sąd pozbawił chłopaka praw rodzicielskich.

I tak Eryk przejął też rolę ojca. Dziś, kiedy ktoś pyta Maciusia: „Gdzie jest twój tata?”, ten pokazuje na dziadka.

Ci drudzy dziadkowie to porządni ludzie, przykro im z powodu tej sytuacji. Czasem się odzywają. Przywożą zabawki czy parę groszy. Eryk zbiera pieniądze w kopertę na wypadek, gdyby były Maciusiowi potrzebne. Chociaż dziś myśli, że jakby mógł cofnąć czas, to w ogóle by z nimi nie utrzymywał kontaktu. W końcu ten chłopak zrobił Małgosi krzywdę, cokolwiek się tam wydarzyło. Ale teraz już za późno. Dla dobra dziecka czasem się z nimi spotyka.

Dziadek, babcia, matka, ojciec – Eryk na co dzień jest w czterech osobach, ale niekiedy znajduje chwilę tylko dla siebie. Jak czuje, że już dłużej nie wytrzyma, to bierze scyzoryk, kawałek drewienka i powstaje ptaszek. Czasem sobie wtedy w myślach rozmawia z żoną. Jej zdjęcie wisi na seledynowej ścianie, naprzeciwko kanapy. „Problem mam, co robić?” – pyta. I trochę mu ulży. Teraz ciągle myśli

o tym, co będzie w przyszłości z Maciusiem. Modli się, żeby pan Bóg dał mu jeszcze osiem lat na ziemi. Wtedy Maciuś skończy osiemnaście lat. Z bożą pomocą jakoś sobie poradzi. I ludzką też, bo przecież jest jeszcze ciocia i jej córka, dziś dwudziestopięcioletnia. No i medycyna idzie do przodu, może w końcu znajdzie lekarstwo na jego problemy?

Luksusów mieć nie muszą

Anna, matka Eli i babcia Michała, też ciągle rozmyśla o tym, co będzie po jej odejściu. W myślach wciąż rozważa możliwe scenariusze dotyczące różnych obszarów ich życia.

Pierwsza kwestia – finanse. Jeżeli Ela będzie pracowała i Michał dostanie jakąś rentę, to przeżyją. Luksusów przecież mieć nie muszą.

Druga – jedzenie. Ela ziemniaki ugotuje, mielone przyrządzi, jajka usmaży. Zakupy też zrobi. Anna od dawna rzuca ją na głęboką wodę. Wchodzą do sklepu i mówi: „Proszę, wybieraj, co byś zjadła”. I Ela wkłada do koszyka: chleb, masło, coś tańszego z mięsa. Najgorsze, że nie zna wartości pieniędzy. Najchętniej by setkami płaciła.

Więc trzecia kwestia – sprawy urzędowe – nie przedstawia się zbyt optymistycznie. Z rachunkami córka sobie nie poradzi, żadnego pisma nie da rady przeczytać. Może Michał jej przeczyta? Ale druczku już nie wypełni. Więc może sąsiadka pomoże? Albo starszy wnuk będzie wpadał, żeby ich nadzorować? Jak wypełni druk i odliczy pieniądze, to córka pójdzie na pocztę i zapłaci.

Dobrze, że przynajmniej Ela od czasu nieudanego małżeństwa nawet na mężczyzn nie patrzy. Pytanie, jak będzie z Michałem? Dziewczyny z dawnej szkoły wciąż do niego dzwonią, chcą się umawiać. Anna stara się, żeby nie miał z nimi kontaktu, ale on ma swój telefon, a w telefonie internet.